Wyrok

z dnia 11 sierpnia 2003 r.

Sąd Najwyższy

III RN 61/2002

1. Faktu popełnienia przestępstwa i naruszenia z tego powodu ważnego interesu służby nie można ustalać wyłącznie na podstawie czynności postępowania karnego, które nie zostało zakończone prawomocnym wyrokiem.
2. Niedopuszczalna byłaby interpretacja zezwalająca na takie rozumienie art. 39 ust. 3 pkt 5 ustawy o Służbie Więziennej, iż samo prowadzenie postępowania karnego przeciwko funkcjonariuszowi uzasadnia zwolnienie go ze służby.

Wokanda 2004/3/22
83735
Dz.U.02.207.1761: art. 39

Wyrok wydany w składzie: przewodniczący - sędzia SN Andrzej Wróbel, sędziowie SN - Katarzyna Gonera i Jerzy Kwaśniewski (spr.).

Sąd Najwyższy - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 października 2001 r., oddalił rewizję nadzwyczajną.

Dyrektor Generalny Służby Więziennej decyzją z 23 października 2000 r. zwolnił ze Służby Więziennej plut. Dariusza T. na podstawie art. 39 ust. 3 pkt 5 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej, który przewiduje możliwość zwolnienia funkcjonariusza z uwagi na ważny interes służby.
Po rozpoznaniu odwołania Dariusza T., powyższą decyzję - decyzją z dnia 1 marca 2001 r. - utrzymał w mocy Minister Sprawiedliwości. Uznał on, tak samo jak organ pierwszej instancji, że dla zastosowania trybu zwolnienia, o którym mowa w art. 39 ust. 3 pkt 5 ustawy o Służbie Więziennej, zasadnicze znaczenie ma fakt, iż materiał dowodowy zebrany w postępowaniu karnym przygotowawczym potwierdza popełnienie zarzuconego Dariuszowi T. czynu z art. 228 § 3 kk i art. 239 § 1 kk w zw. z art. 11 § 2 kk i art. 12 kk. Czyn ten w swej istocie jest naruszeniem podstawowych zadań służby, określonych w art. 1 ust. 3 pkt 2 ustawy o Służbie Więziennej. W ocenie Ministra Sprawiedliwości czyn odwołującego się - nawet jedynie w aspekcie skierowania przeciwko niemu aktu oskarżenia godzi w założenia funkcjonowania Służby Więziennej i przez to narusza ważny interes służby.
Na skutek skargi Dariusza T., Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 9 października 2001 r. uchylił zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wyroku podniesiono, iż użycie w art. 39 ust. 3 pkt 5 ustawy o Służbie Więziennej sformułowania można zwolnić oznacza, że zwolnienie ze służby na podstawie tego przepisu ma charakter fakultatywny i pozostawione zostało tzw. uznaniu administracyjnemu. Korzystając z takiego uprawnienia, niezbędne jest wyjaśnienie okoliczności faktycznych istotnych z punktu widzenia przepisów prawa materialnego. Jednakże temu obowiązkowi nie odpowiada ograniczenie się do stwierdzenia, że toczy się postępowanie karne, bez samodzielnych ustaleń pozwalających na określenie, że skarżący popełnił czyn uniemożliwiający dalsze jego pozostawanie w Służbie Więziennej. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że sam fakt skierowania do sądu aktu oskarżenia nie może jeszcze świadczyć o popełnieniu zarzucanego w akcie oskarżenia przestępstwa, skoro w myśl art. 42 ust. 3 Konstytucji RP każdego uważa się za niewinnego, dopóki jego wina nie zostanie stwierdzona prawomocnym wyrokiem sądu. Popełnienia przez Dariusza T. zarzuconego mu czynu nie stwierdzono także w postępowaniu dyscyplinarnym, które zostało zawieszone. Zawieszenie tego postępowania na podstawie § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 listopada 1996 r. w sprawie regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej (Dz. U. Nr 135, poz. 634 ze zm.) pozostaje w sprzeczności z zaskarżoną decyzją.
W konkluzji Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że przesłanka ważnego interesu służby powinna zostać skonkretyzowana i ustalona w sposób nie budzący wątpliwości.
Od powyższego wyroku Minister Sprawiedliwości wniósł rewizję nadzwyczajną. Zarzucił rażące naruszenie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) oraz art. 39 ust. 3 pkt 5 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej, a nadto art. 2 i art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i na podstawie tych zarzutów wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Minister Sprawiedliwości wskazał też, że nienależycie umotywowane rozstrzygnięcie sprawy powoduje, iż zaskarżony wyrok rażąco narusza przepis art. 328 § 2 kpc w zw. z art. 59 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym i stanowi uchybienie, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej podano, że Minister Sprawiedliwości przeprowadził stosowne postępowanie administracyjne, posłużył się wynikami postępowania karnego przygotowawczego, w którym w stosunku do Dariusza T. zastosowany został środek zabezpieczający w postaci aresztu tymczasowego oraz wniesiono do sądu akt oskarżenia zarzucający rażące nieprawidłowości w zakresie wykonywania przez niego podstawowych zadań służby określonych w art. 1 ust. 3 pkt 2 ustawy o Służbie Więziennej. Ponadto Minister Sprawiedliwości wskazał, że oceny naruszenia ważnego interesu służby dokonał w świetle znamion podmiotowych i przedmiotowych czynu w odniesieniu do podstawowych zadań Służby Więziennej, nie zaś w aspekcie przesłanek wynikających z Kodeksu karnego. Zwolniony funkcjonariusz będzie miał możliwość udowodnienia swej niewinności w postępowaniu karnym. Prawomocne orzeczenie o popełnieniu czynu przez oskarżonego nie jest warunkiem niezbędnym zwolnienia funkcjonariusza ze Służby Więziennej. Wynika to z konstrukcji art. 39 ustawy o Służbie Więziennej, gdzie w ust. 2, w punktach 1-6 określone zostały przypadki obligatoryjnego zwolnienia ze służby (wymierzenie kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby oraz skazanie prawomocnym wyrokiem sądu na karę pozbawienia wolności, jeżeli wykonanie tej kary nie zostało warunkowo zawieszone, lub za przestępstwo umyślne ścigane z urzędu). Natomiast w ust. 3 tegoż art. 39 w punktach 1-7 określone zostały przypadki uzasadniające fakultatywne zwolnienie ze służby. W art. 39 ust. 3 pkt 5 wymieniony został przypadek stanowiący odrębną podstawę zwolnienia, gdy wymaga tego ważny interes służby. Ta podstawa zwolnienia ma charakter uznaniowy. Okoliczności ustalone w postępowaniu karnym przygotowawczym stanowią, zdaniem wnoszącego rewizję nadzwyczajną, wystarczającą podstawę do uznania, że skarżący swoim postępowaniem przyczynił się do pogorszenia wizerunku Służby Więziennej. (...)

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W związku z przedstawioną przez Ministra Sprawiedliwości argumentacją mającą uzasadniać wskazane podstawy rewizji nadzwyczajnej należało odróżnić podniesione kwestie z zakresu interpretacji art. 39 ust. 3 pkt 5 ustawy o Służbie Więziennej oraz z zakresu poprawności zastosowania (subsumcji) tego przepisu do stanu faktycznego sprawy.
Minister Sprawiedliwości akcentuje uznaniowy charakter kompetencji władzy służbowej do zwolnienia funkcjonariusza ze służby w przypadku gdy wymaga tego ważny interes służby. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu swego wyroku przyjmuje, że: zwolnienie ze służby na podstawie tego przepisu ma charakter fakultatywny i pozostawione zostało tzw. uznaniu administracyjnemu. Kontrowersja stanowisk rewidującego i Naczelnego Sądu Administracyjnego nie odnosi się do samej zasady zwolnienia ze służby na podstawie art. 39 ust. 3 pkt 5, ale do jej przesłanki. Jeżeli wymaga tego ważny interes służby odpowiedni organ służbowy jest uprawniony - na zasadzie uznania administracyjnego - do zwolnienia funkcjonariusza ze służby. Cały ciężar wynikającego w sprawie zagadnienia dotyczy weryfikacji zastosowania określonej, w tym niedookreślonym zwrocie ustawowym, podstawy zwolnienia Dariusza T. Minister Sprawiedliwości w swej decyzji, w której podzielił ocenę Dyrektora Generalnego Służby Więziennej, stwierdził, że Dariusz T. dopuścił się naruszenia ważnego interesu służby, o czym świadczą czynności przygotowawczego postępowania karnego, w czasie którego został tymczasowo aresztowany i które zostało zakończone wniesieniem przeciwko niemu aktu oskarżenia zarzucającego popełnienie czynu, który w swe] istocie jest naruszeniem podstawowych zadań służby, określonych w art. 1 ust. 3 pkt 2 ustawy o Służbie Więziennej.
Zgodnie z powyższymi podstawami zwolnienia ze służby Naczelny Sąd Administracyjny rozważał, czy są one wystarczające z tego względu, że stwierdzenie dopuszczenia się naruszenia ważnego interesu służby wynika, po pierwsze, z czynności przygotowawczego dopiero etapu postępowania karnego, a po drugie, że zostało dokonane w oderwaniu od wyników prowadzonego przeciwko Dariuszowi T. postępowania dyscyplinarnego, które zostało zawieszone.
Ocena wyroku o wadliwości podstawy faktycznej zaskarżonej decyzji - wbrew zarzutowi rewizji nadzwyczajnej - nie nasuwa zastrzeżeń.
Naczelny Sąd Administracyjny ma rację w swym stanowisku stwierdzającym, że faktu popełnienia przestępstwa i w konsekwencji naruszenia z tego powodu ważnego interesu służby nie można ustalać wyłącznie na podstawie wskazanych czynności postępowania karnego, które nie zostało zakończone prawomocnym wyrokiem. W związku z dotyczącymi tego ustalenia zarzutami rewizji nadzwyczajnej należy zauważyć, że stanowisko zaskarżonego wyroku jest uzasadnione nie tylko na gruncie zasady z art. 42 ust. 3 Konstytucji RP, ale także ze względu na analizę interpretacyjną norm zawartych w art. 39 ust. 2 i 3 ustawy o Służbie Więziennej. Chodzi szczególnie o zakresy hipotez norm z art. 39 ust. 2 pkt 4 i art. 39 ust. 3 pkt 5 tej ustawy. W pierwszym z tych przepisów określono przypadek zwolnienia funkcjonariusza ze służby w konsekwencji skazania prawomocnym wyrokiem sądu na karę pozbawienia wolności, jeżeli wykonanie tej kary nie zostało warunkowo zawieszone, lub za przestępstwo umyślne ścigane z urzędu. Z rozważanego punktu widzenia istotne jest podkreślenie, że postępowanie karne uzyskuje szczególne znaczenie prawne, jeżeli jest zakończone prawomocnym wyrokiem skazującym. Nie należy tej intencji ustawodawcy pomijać przy interpretacji przesłanki fakultatywnego przypadku zwolnienia ze służby. W szczególności niedopuszczalna byłaby interpretacja zezwalająca na takie rozumienie art. 39 ust. 3 pkt 5 ustawy o Służbie Więziennej, iż samo prowadzenie postępowania karnego przeciwko funkcjonariuszowi uzasadnia zwolnienie go ze służby.
Nie można wykluczyć, że określone zdarzenia z toczącego się postępowania karnego będą miały - w szerszym kontekście sytuacyjnym - istotne znaczenie przy ustalaniu zagrożenia ważnego interesu służby. W żadnym razie natomiast - jak to zauważył NSA - nie jest wystarczający sam fakt prowadzenia postępowania karnego. Inne stanowisko pozostawałoby w sprzeczności z art. 37 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej, określającym zawieszenie w czynnościach służbowych jako bezpośrednią konsekwencję tymczasowego aresztowania lub wszczęcia postępowania karnego w sprawie o przestępstwo umyślne ścigane z urzędu.
Ustalenie zaskarżonego rewizją nadzwyczajną wyroku, że Dariusz T. został zwolniony ze służby wyłącznie ze względu na określone czynności toczącego się przeciwko niemu postępowania karnego, uzyskuje - wbrew rewidującemu - przekonywające oparcie także w świetle ustalenia, że postępowanie dyscyplinarne przeciwko Dariuszowi T. zostało zawieszone do czasu zakończenia postępowania karnego. Naczelny Sąd Administracyjny słusznie zauważył, że obie te decyzje - zawieszenie postępowania dyscyplinarnego i zwolnienie ze służby ze względu na naruszenie ważnego interesu służby, pozostają ze sobą w sprzeczności co do przesłanek ich podjęcia. Stosownie bowiem do § 18 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 listopada 1996 r. w sprawie regulaminu dyscyplinarnego Służby Więziennej (Dz. U. Nr 135, poz. 634 ze zm.) zawieszenia postępowania dyscyplinarnego nie stosuje się, gdy popełnienie przestępstwa przez funkcjonariusza jest oczywiste i pozostawienie go w służbie godzi w jej interes.
Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy uznał, że podstawy rewizji nadzwyczajnej nie zostały wykazane. Odnosi się to także do zarzuconego naruszenia art. 2 i 7 Konstytucji RP, co do których to naruszeń rewizja nadzwyczajna nie przedstawiła ani skonkretyzowanego zarzutu, ani też jego uzasadnienia. Na podstawie art. 39312 kpc Sąd Najwyższy oddalił rewizję nadzwyczajną nie mającą usprawiedliwionych podstaw.